SMITHSONIAN JAZZ
(Bu yazı, "Jazz Dergisi"nin 26.sayısında "Nisan-Haziran 2002" yayınlanmıştır.)

Bu sayıda sizlere 2001 yılının yazında webde yayınlanmaya başlayan “Smithsonian Jazz”  www.smithsonianjazz.org  isimli çok yönlü ve kapsamlı jazz sitesini tanıtacağım.

Smithsonian Kuruluşu

Bünyesinde Amerika ve diğer ülkelerde bulunan 16 müze ve galeri, ulusal park/hayvanat bahçesi ve bir çok araştırma şirketini barındıran Smithsonian kuruluşunun temelleri,1846 yılında James Smithson isminde, hayatında hiç Amerika’ya gitmemiş İngiliz bir kimyagerin bıraktığı büyük bir miras sayesinde ve “bilginin artırılması ve yayılması” amacıyla atılmış.

Smithsonian ve Jazz

Smithsonian, yukarda bahsettiğimiz konuların yanısıra, dünyanın en kapsamlı jazz programlarını da düzenlemekte. Kuruluşun bünyesinde bulunan “The National Museum Of American History” (Ulusal Amerikan Tarihi Müzesi) herşeyden evvel “Smithsonian Jazz Masterworks Orchestra” gibi varoluş amacını “jazz’ı öğretmek ve sevdirmek” olarak belirleyen bir orkestraya ev sahipliği yapıyor. Bir yandan arşivinde 100’den fazla müzisyen ve bestecinin sesli tarihi kayıtları, Ellington’ın 100,000 sayfaya varan daha evvel hiç yayınlanmamış besteleri gibi önemli bir jazz hazinesine sahip olan müze, öte yandan Ella Fitzgerald’ın meşhur kırmızı elbisesi,  Dizzy Gillespie’nin çarpık trompeti ve Benny Goodman’ın klarineti gibi popülerliği ile herkesin ilgisini çekecek bazı tarihi parçaları da teşhir etmekte.

Ama bizi ilgilendiren elbette geçtiğimiz yaz yayınlamaya başladıkları ve tamamen jazz’a adadıkları yeni web siteleri. Hadi gelin beraber keşfedelim şu eğitici olduğu kadar eğlenceli siteyi.

Keşfe şunu söyleyerek başlayalım: bu sitede –diğer yabancı sitelerde de karşılaştığımız üzere- bazı bilgiler bizi direkt olarak ilgilendirmeyecek . Çünkü Smithsonian Jazz sitesinde, bu kuruluşun Amerika içerisinde düzenlediği konser, seminer, sergi ve benzeri organizasyonlar hakkında kapsamlı bilgiler yeralıyor. Ama , eğer o tarihlerde yolunuz Amerika’ya düşmüyorsa, bu bilgilerin “öylesine haberdar etme” dışında size pek bir katkısı olmayacağı apaçık ortada. O nedenle, bu gibi bilgileri sadece haber olarak geçip, detayına girmeyeceğiz.

Jazz Appreciation Month
İşte hemen bir örnek: National Museum Of American History, sorumluluğunu efsanevi grup lideri, yapımcı ve besteci Quincy Jones’a verdiği yepyeni bir mega projeyle  Nisan 2002’de Amerika’da adından epey bahsettireceğe benzer: Projenin adı:“Jazz Appreciation Month”. Smithsonian, bundan böyle her yıl Nisan ayını çeşitli konserler, seminerler ve sergiler düzenleyerek jazz’ı tarihi, ama hala capcanlı bir Amerikan sanat dalı olarak anacak ve yaşatacak.

Nisan ayının bu kutlama için seçilme nedeni ise Duke Ellington, Ella Fitzgerald, Gerry Mulligan ve Tito Puente gibi önemli pek çok jazz ustasının bu ayda dünyaya gelmiş olmaları.
Şimdi gelelim sitenin bizi asıl ilgilendirecek sayfalarına…

Media Mix
Bu bir arama motoru. Smithsonian’ın arşivinde bulunan jazz’la ilgili yüzbinlerce doküman, müzik, orijinal el yazmaları, fotoğraflar, filmler, kayıtlar, sanat eserleri ile ilgili detaylı arama

This Day In Jazz History (Jazz Tarihinde Bugün)
Bu yazıyı yazdığım gün olan 10 Mart’ta bakın neler olmuştu: kornetçi Bix Beiderbecke 1907 yılında doğmuş, basçı Charles Mingus “Cumbia”

Ana sayfanın üst sol köşesinde ise, tıklandığında size faklı menüler sunan 3 değişik buton var:
LIVE IT/ LEARN IT/ LOVE IT.
(YAŞAYIN/ÖĞRENİN/SEVİN)
Bunların arasından en çok ilgileneceğinizi sandığım bölüm LEARN IT. Çünkü giderek daha çok yerde karşımıza çıkan “edutainment” (eğlendirerek öğretmek) konseptinin burda mükemmel uygulamalarına tanık oluyoruz:
 

Interactive Duke Ellington Class
Bu jazz sınıfına aynı zamanda ana sayfadan da ulaşılabiliyor. Tıkladığınızda ikinci bir pencere açılarak, size Duke Ellington’ı hangi şapkasıyla (besteci, orkestra lideri, piyanist olarak) tanımak istediğinizi soruyor. Hangi opsiyonu tıklarsanız, her biri “audio clip” içeren değişik sorularla karşılaşıyor, hangilerini, ne zaman cevaplayacağınızı ise kendiniz belirliyorsunuz.

Örnek vermek gerekirse, bir Duke Ellington bestesi dinledikten sonra, o parçada hangi enstrümanın yeralmadığını, armonilerin hangi müzik stilinden etkilendiğini, bazı partisyonları orkestrasının hangi elemanları için yazdığını bulmaya çalışıyorsunuz veya ünlü eleştirmenlerin kendi seslerinden Duke Ellington hakkındaki fikirlerini dinliyorsunuz. “Jukebox” a tıklarsanız, 15 Duke Ellington bestesinden istediğinizi seçip dinleyebiliyorsunuz. Tabi bunun için hem audio yazılımınızın (real audio) hem de internet hızınızın iyi olması gerekli, yoksa parça sık sık kesintiye uğrayabiliyor.

 Bu sitede Duke Ellington dahil, eğlendirirken öğreten 3 interaktif ders daha var: Ella Fitzgerald, Louis Armstrong ve Benny Carter. Bir de “What is Jazz” isminde, jazz’ın nasıl, ne şekilde doğduğunu, geliştiğini anlatan az ama gerçekten öz bir yazı var. Sonunda  ise dilerseniz “Jazz nedir?” sorusunun cevabını bir de Duke Ellington’ın kendi sesinden dinleyebiliyorsunuz.

Bahsettiğim diğer interaktif 3 ders ise aynı formatta geliştirilmiş. Her müzisyenin birer “match game”i  (eşleştirme oyunu) ve “music class”ı (müzik dersi) var. Doldurmanız için boş bir tablo hazırlanmış, bunu yazıcıdan basıp bir çıktı alıyorsunuz önce. Amaç 6 adet audio clip, metin ve fotoğrafı bu boş tablo üzerinde doğru olarak eşleştirmek.

Bu iş de bitince doğru “müzik dersleri”ne. Ella’nınkine girdiyseniz, onun skat tekniğini size detaylı bir şekilde anlatacak bir dizi soru ve pratik içeren, audio ve video’dan oluşan yine eğlenceli ve eğitici bir sınıf sizi bekliyor demektir. Aynı şekilde Benny Carter’ın “müzik dersi”nde saksafonu, Louis Armstrong’unkinde ise trompeti ve bu enstrümanların çalış stillerini daha yakından tanıma fırsatını yakalayacaksınız.

Jazz Web

Web üstünde bulunan, jazz’la ilgili diğer bir takım web sitelerini de 4 ana kategoriye ayırmış Smithsonian Jazz: Jazz Information (Jazz hakkında bilgi bulabileceğiniz siteler), Jazz Organizations (Jazz Organizasyonları), Jazz Education (Jazz Eğitimi) ve Jazz Radio Stations (Jazz Radyo İstasyonları). Henüz bunların sayıları çok yetersiz. Ama her geçen gün büyüyen ve zenginleşen bir site olduğuna bizzat tanık olduğum için eminim çok yakında Smithsonian Jazz’in linkleri de “browser”ınızın “favori” listesinde yeralacak.