İNTERNETİM OLMADAN ASLA!
(Bu yazı, "Jazz Dergisi"nin 25.sayısında "Ocak-Mart 2002" yayınlanmıştır.)

(Sabreyleyin, bu aslında sizleri internet üzerindeki işe yarar caz siteleriyle tanıştırmayı amaçlayan bir yazıdır. Ama başlıktan da anlayabileceğiniz gibi, ağır tarihi ve hatta duygusal öğeler içermektedir!)

Bilgisayar kullanımı konusunda şanslı olmayan, o “arada kalmış” kuşağın temsilcilerindenim. Yani 86 yılında üniversiteden mezun olurken, bilgisayarda yapılması gereken ekonomi araştırmamı -şimdiki üniversitelilerin belki de hiç duymadığı bir şekilde-kartları ‘punch’ ederek yani delerek hazırlamıştım. Üstelik, Amerika’daki bir üniversiteden sözediyorum, yani teknolojik açıdan geri olan sırf Türkiye değildi, tüm dünya bu haldeydi o zamanlar.

Nasıl olmasın ki, bilgisayarlar yeni yeni kişiselleşiyorlar, ama henüz kullanıcı-dostu falan değiller, olsa olsa bu anlamda bir tek -ve o da yeni yeni- Apple /Macintosh var. Onu kullanan da şimdiki gibi yalnızca bir avuç insan. Ayrıca, o dönemde bilgisayar bilmek Pascal, Cobol gibi bir takım karmaşık programlama dillerini öğrenmek anlamına geldiği için de, benim gibi pek çok öğrenci mecburi olarak aldığı bu kazık dersler sonucu bilgisayardan çekinir hale gelmekle kalmaz, tüm bilgilerini de sınav sonrası bir daha kullanmamak üzere rafa kaldırırdı.

Ayrıca kaldırmasa ne olacak, o yıllarda en fiyakalı şirketlerde bile PC olsa olsa bir tek bilgi-işlem müdürünün masasında bulunurdu ve herşey arkadaki bir odada bulunan “main-frame” bilgisayarlarda başlar ve biterdi..kimsenin hiç bir şeyden haberi olmadan. Bilgisayarlar –yoksa basitçe “word processorlar” mı demeliyim- bir de sekreterlerin masasında bulunur ve genellikle yazı yazmak için kullanılırdı.

Sonra bir mucize oldu ve değiştirdiğim işim gereği herkesten evvel internetle tanışma fırsatı doğdu bana. O tanışma hemen sonra gerçek bir tutkuya ve giderek bir yaşam şekline dönüştü. Bu ayki “Jazz Dergisi” yazımın olası konularını aklımdan birer birer geçirirken, “internet ve caz” ilişkisini yazma fikri doğdu birdenbire ve ahtapot kollarımla sarıldım projeye, çünkü bu kaç senedir ve nerdeyse hergün yaptığım kişisel bir yolculuğu yazıya dökmekti.

Açık Radyo’da caz programı yapmaya başlamam “i.s.” ya rastlar (internetten sonra) ve her program öncesi hazırlık aşamasında internette gezinirken ne şanslı olduğumu düşünürüm...internetten faydalan(a)mayan hobidaşlarıma göre.

Baştan belirttiğim gibi, bu yazının amacı sizlere internet üzerindeki caz sitelerinin tanıtımında rehberlik etmek. İşe gerektiği üzere tarihçeden başladık, asıl turumuz ise işte şimdi başlıyor. Bir cazsever olarak “olmazsa olmaz” diyebileceğim 3.5 siteden bahsetmek istiyorum önce: İlk durağımız All Music Guide olmalı. Bence bir İstanbul turu için “Topkapı Sarayı” neyse, bir müzik ve film-sever için de bu adres öyle.

All Music Guide (www.allmusic.com) oldukça zengin, içinde “yok-yok” bir site. Müziğin hemen tüm türleri ile ilgili bilgiler içermekle kalmıyor, aynı zamanda, filmler ve hatta bilgisayar oyunları hakkında da ne ararsanız buluyorsunuz. Ama konumuz elbette caz. Herhangi bir müzisyen, albüm, parça, tarz ve yapımcı şirket bazında arama yapabileceğiniz müthiş bir bilgi bankası sunuyor size. Bir müzisyen hakkında bilgi mi aradınız, bombardımana hazırlıklı olun: özgeçmişi, çıkardığı tüm albümler, çalıştığı müzisyenler, kimlerden etkilendiği, bestelerinin başka hangi müzisyenlerin albümlerinde yeraldığı, All Music Guide’a göre albümlerindeki en iyi parçalar...benzeri diğer müzisyenler...ve arzu ettiğiniz takdirde, başka sitelere bağlanarak, hemen size bu albümleri satın alma imkanı. Ama her vicdanlı tur rehberinin yapacağı gibi, alışveriş konusunda ilk önünüze gelen siteden albüm almamanız konusunda sizleri uyarmak isterim, fiyatlar siteler-arası çok farklılıklar gösterebiliyor!

Eğer bir araştırma yapacaksam (diyelim bilmediğim bir müzisyenin albümünü alacağım), ilk uğrak yerim burasıdır, ama bilgileri aldıktan sonra, burda fazla vakit kaybetmem...hele hele önerilere hiç kulak asmam; All Music Guide, kendisi bir alışveriş sitesi olmadığı için müşterilerle sıcak temas halinde değil. Durum böyle olunca da, öneriler, bir takım kısıtlı verilerin ve bazı kişilerin tavsiyelerinin dışına çıkamıyor... çoğunlukla isabetsiz oluyorlar. Hani, bir müzik markette seçtiğiniz bir, iki CD’yi elinizde görüp de aniden yanı başınızda beliren satıcı, sadece seçtiğiniz o iki albümden yola çıkarak size uzuuun bir öneri listesi getirir ya...halbuki o CD’ler belki de zevkinizin hiç de uyuşmadığı birine hediyedir sadece...işte bunun gibi bir şey...aynı tatsız durum ve boş yere vakit harcama!

Hiç bir yolculuk alışverişsiz olmaz, hatta olmamalı da! Turumuzda ikinci olarak internet üzerindeki en kapsamlı, ama hiç bir şey almamış olsanız bile büyük ihtimalle pek çoğunuzun aşina olduğu bir alışveriş merkezi olan Amazon (www.amazon.com) var. Bir nevi İstanbul’u hiç görmeden “Kapalı Çarşı”nın varlığını bilmek gibi. Burda çeşitli şekillerde takılmak mümkün. Mesela, ne istediğinizi biliyorsunuzdur, albümün adını yazıp ararsınız ve isterseniz, uzman ve müşteri değerlendirmelerini okuduktan ve hatta birkaç parçayı kısaca dinledikten sonra nihai kararınızı verir ve satın alma işlemlerine başlarsınız. Ama bunları başka yerlerde de yapabilirsiniz. (www.cdnow.com, www.barnesandnoble.com vs. gibi) Ne var ki, Amazon’un diğerlerinde olmayan bazı nüansları vardır sizi cezbeden. Bunlardan biri demin de bahsettiğim ve Amazon’da bile geçen yıla kadar çalışacağına hiç ihtimal vermediğim bir özellik; sıkı durun:

ÖNERİLER!

Öneriler konusunda Amazon’un konumu şüpheyle yaklaştığımız All Music Guide’dan çok farklı. Çünkü Amazon herşeyden önce bir alışveriş sitesi ve internetteki en eski ve en çok ziyaret edilen sitelerden biri. Hal böyle olunca da ellerinde çok değerli tüketici bilgileri birikiyor zamanla ve Amazon bu istatistikleri çok yerinde ve etkin bir şekilde kullanıp muhteşem tüketici profilleri çıkarıyor ve bu sayede de herkesten çok daha sağlıklı öneriler listesi yaratabiliyor. Bir albümü alışveriş sepetinize attığınız zaman üç değişik öneri listesi çıkıyor karşınıza ki bunlardan “bu albümü alan diğer müşterilerimiz şu albümleri de aldılar” listesi en yararlısı. Burdan yola çıkarak tanımadığım pek çok müzisyenin albümünü aldığımı ve memnun kaldığımı söyleyebilirim. Ama, bu memnuniyet, sizin ne kadar eski bir müşteri olmanızla çok paralel. Yoksa, eskiden yapılan öneriler değil işe yaramak, bazıları inanılmaz ölçülerde komik olurdu. (aldığınız bir kitabın ismini taşıyan bir albüm önerisi gibi)

Amazon’un çok faydalandığım başka bir hizmeti ise “alerts” adını verdikleri ve sevdiğiniz müzisyenlerin adını bir kez verdikten sonra, bunların her yeni albümü çıktığında sizleri bir e-mail’le haberdar eden posta servisleri. Böylece, sevdiğiniz bir müzisyenin albümü çıktığında ilk siz haberdar oluyorsunuz. Sitede ayrıca bir de sürekli güncellenen “yeni çıkan albümler” sayfası var ki, geri kalanları da burdan takip edebiliyorsunuz.

“Olmazsa olmaz” listesinden Amazon Amerika’nın uzantısı olarak yeraldığından “yarım porsiyon” olarak nitelediğim site ise Amazon İngiltere (www.amazon.co.uk). Ana şirket, daha çok Amerikalı’ların bildikleri ve tercih ettikleri müzisyenlerin albümlerini satarken, sitenin İngiltere Şubesi’nde ise Avrupa Caz’ı hak ettiği ilgiyi görüyor. Örneğin, ana sitede kaliteli yapımlarıyla biz cazseverlerin yıllardır vazgeçemediği ECM şirketinden albüm çıkaran bir sürü önemli müzisyenin adı bile geçmezken, İngilizler bu şirketle çalışan pek çok müzisyenin diskografisini sergiliyorlar sitelerinde. Tek dezavantajları, Amerika ile bilgi alışverişinde bulunamadıklarından dolayı sizi sıfırdan tanımaya başlıyorlar ki, bunun yaratacağı handikaplardan zaten sözetmiştik. Amazon’un diğer yan şirketlerinde de durum benzer. Yani o ülkelerin (Fransa, Almanya, Japonya) dilini çat pat biliyorsanız, buralarda da diğer sanal ülkelerde bulunmayan farklı müzisyenlere ağırlık verildiğini görebiliyorsunuz.

Turumuza çok yeni eklenen ve yıldırım hızıyla “olmazsa olmaz” listesinin son durağı haline gelen site ise bir Türk lokumu: Akusta Music! Ancak, itiraf etmeliyim, bu sitenin apar topar o benim daracık “vazgeçilmezler” listeme girmesinde zamanlama çok önemli bir rol oynadı. Siteye girer girmez, Amazon’dan daha geçen hafta getirttiğim bazı albümlerin yarı fiyatına satıldıklarını görünce, önce bir ter bastı ama sonra “mal bulmuş mağrıbi” gibi sıkı bir alışverişe başladım...Akusta Music tüm albümlerde Ocak 2002’ye kadar %50 indirim ve ücretsiz teslim gibi muhteşem bir promosyon başlatmıştı.

Haksızlık etmeyelim, elbette tek beğeni kıstası bu promosyon değildi, kendilerine de hemen ilettiğim bir kaç teknik sorun dışında komple bir alışveriş sitesi kurmuşlardı, hem de görebildiğim kadarıyla caz ağırlıklı. Akusta aynı zamanda ECM’in de Türkiye distribütörü. Bu nedenle sitelerinde –başka yerlerde (mesela Amazon, CDNow, vs.) öyle pek kolay bulamadığımız albümlere yer veriyorlar. Bu sitede ayrıca caz yazıları, albüm değerlendirmeleri, röportajlar, öneriler de bulmak mümkün. Göze çarpan en önemli eksikliği ise (ve bu bayağı sıkı bir eksiklik!) satışa sunulan CD sayısının yeterli olmayışı. Ama ilgililer bu eksikliğin farkındalar ve kısa zamanda gidermek için gerekli alt yapı çalışmalarına da başlamış durumdalar.

İşte bunlar bir rehber olarak benim size “esas” önerilerim. Bunların yanında bir de “tali” önerilerim olacak ki, bunlar benim arada sırada ziyaret ettiğim ve her zaman hoşnut kaldığım yerler. Bu adreslere beraber gitmeyeceğiz. Bunlar, sizlerin sanal caz yolculuğunda “serbest zaman”ınızda kendi başınıza dolaşabileceğiniz ve yolunuzu kaybetmeyeceğinizden emin olduğum güvenli, kimisi eğlenceli, kimisi eğitici yerler.

Bir de şunu unutmamak lazım, bunlar benim keşiflerim, kendime çizdiğim bir yol. Bu yola zaman zaman yeni duraklar ekleniyor, eskileri cazibelerini korumazsa, haritamdan siliniyor. Ama sanal caz dünyası çok büyük, keşfetmekle bitmez. Bir cazsever olarak sizin de bir yolunuz olmalı... uğramadan edemeyeceğiniz, müdavimi olacağınız bir kaç yer, arada bir de olsa uğramaktan hep zevk alacağınız diğer mini duraklar. Eminim sizlerle konuşma fırsatım olsa –aslında sanal olarak var biliyorsunuz!-, kaçırdığım daha ne yerlerden haberim olacak. Yolunuz açık olsun!

Aşağıda ilginç caz sitelerinin adreslerini içeren iki liste var. Burda internette bilgi ve alışverişin dışında da ne kadar zengin bir sanal dünya olduğuna tanık olacaksınız.

Bu listelerden ilki, gerek içerik ve dizayn gerek de teknik açıdan çok daha üstün olduğunu düşündüğüm yabancı siteler için lütfen linkler sayfasını ziyaret edin