 |
|||
"Akşam-lık" dergisinin 7 Mart 2003 sayısındaki Bir Plak Şirketi ve Ötesi (ECM) isimli yazı için buraya tıklayın.Caz Var, c(az) var
|
 |
||
|
Benden bu konu başlığı altında bir yazı yazmam istendiğinde açıkçası işimin zor olduğunu biliyordum. Çünkü ciddi anlamda “Türkiye’de Caz Yayınları ve Caz Yayıncılığı” diye bir şey yok. Elbette, bu hiçbir şey yok anlamına gelmiyor. Aşağıda belirttiğim gibi birkaç yayın var ama bunlar Türkiye’de “Caz Yayıncılığı” diye bir sektörün olduğunu varsaymamız için çok yetersiz sayıda ve içerik olarak da tatmin edici, geniş bir alanı kapsamıyorlar. Bunun nedenleri ise çok açık. Türkiye’de bugün, müzik dinleyenler arasında caza ilgi duyanların oranı en iyi ihtimalle %2-3 civarıdır. Aslında bu durum Amerika dahil diğer yabancı ülkelerdeki oranlardan çok da farklı değildir. Amerika’da 1930-40’larda yaşanan “Swing” dönemi popülaritesini bir yana koyarsak, caz her zaman her yerde müziğin üvey evladı muamelesini görmüştür. Tabi buna bir de Türkiye’de yerleşmiş bir kitap okuma geleneği olmadığını da eklersek, Türk Caz Yayıncılığı’nın niye bu kadar kısır olduğunu anlamakta zorluk çekmeyiz. Caz hakkında bugüne kadar toplam on küsur kitap yayımlandıysa, bunun yarısı artık yeni baskıları yapılmayan, olsa olsa sadece sahaflarda bulunabilecek kitaplardır. Geri kalanlara bakarsak, bu yayınların varlıklarını sadece iki yayınevine borçlu olduğunu görürüz: Müzik alanında uzmanlaşmış olan “Pan Yayınları” ve sadece Jazz Dergisi’ni 7 yıldır kesintisiz çıkarması bile, başlı başına bir övgü konusu olması gereken “Boyut Yayıncılık”. Aşağıda sizlere, caz hakkında yazılmış ve bugün hala kitapçılarda bulabileceğiniz 6 Türkçe kitap ve 1 dergiden söz etmek istiyorum. Bunların dışında bulabileceğiniz 7ci bir kitap olmadığından, bugün basın sektöründe caz hakkında ne çıkmışsa, hiç bir ayırım yapmadan, hepsinden teker teker bahsetmek gereğini duydum. Birazdan değineceğim bu 6 kitabın arasında, Cüneyt Sermet’in kaleme aldığı “Cazın İçinden”, caz müziği konusundaki en kapsamlı Türkçe eserdir. Diğerleri (“Caz Müziğinde Akor Dizileri”, “Doğaçlama”) müzisyenlere yönelik teknik kitaplar veya “Caz: Dün Bugün Yarın” gibi politik yapıtlar olup, çok sınırlı içerikleri nedeniyle, caza ilgi duyan ve bu konuda genel bilgi edinmek isteyen müzikseverlere önerilebilecek uygunlukta eserler değillerdir. Akbank Kültür ve Sanat Yayınları’ndan çıkan, John Fordham’ın yazdığı ve Sadettin Davran’ın Türkçe’ye çevirdiği “Jazz” isimli kitap ise, aslında caza yeni ilgi duymaya başlayanların rağbet edeceği iyi bir temel başvuru kitabıdır, ancak bu kitabın satışına da bugüne kadar sadece bazı caz festivallerinde ve özel konserlerde rastladığımı söylemeliyim: |
|||
| Cazın İçinden
Cüneyt Sermet, Pan Yayınları, İstanbul, 1990, 293 Sayfa |
 |
||
| Cüneyt Sermet'in bu kitabı, önsözünde kendisinin de ifade ettiği gibi "bir caz tarihi değil" ama "cazın ne olduğunu veya olmadığını, formlarını, düşünce tarzlarını, geçirdiği biçim değişikliklerini, önemli şahsiyetlerini ve birbirlerine olan tesirlerini" anlatan bir çalışma. Sermet’in kitabı, yine önsözde vurguladığı üzere, “(cazda) geçirilen biçim değişikliklerinin olduğu gibi, müzisyenlerin de "iyi tarafları kadar kötü taraflarının da açıkça ve bazen acı olarak" belirtildiği "şimdiye kadar olduğu gibi kötü tarafların hasıraltı edilmediği" bir çalışma. Yazar, orijinal fikirleri, yorumları ve bunları ifade edişindeki net ve cesur tutumu itibarı ile, hemen her yazısı bir tartışma yaratan ünlü Amerikalı eleştirmen Stanley Crouch’u hatırlatıyor bana: “Mamafih, yapılan bu bir nevi kaşıntı müziği için Keith Jarrett’ı da fazla suçlamamak lazımdır. Bu müzisyenin kabiliyeti bu kadardır ve inanmış olarak da bunu çalmaktadır. Önemli olan Keith Jarrett’ı dinleyip de önemli bir şey yaptığını sanan kabiliyetsizlerin çokluğudur. Eğer bu sözümona “aficionado”lar Jarrett’ın her yaptığı münasebetsizliği Allah kelamı zannetmeselerdi, bu müzisyen de belki kendine gelip daha iyi bir şeyler yapmaya çalışacaktı.” Kitabın 1999 yılında yapılan ikinci baskısının 304.sayfasından aktardığım, ünlü piyanist Keith Jarrett hakkındaki bu pasaj, sanırım yazarın hem üslubunu hem de müzisyenleri eleştirmedeki cesur tavrını açıkça ortaya koymakta. Sermet’in çalışması 1980-1990 dönemini inceledikten sonra sona eriyor ve cazda son 10 senede olup bitenleri içermiyor. | |||
| Jazz John Fordham, Çevirmen: Sadettin Davran, Akbank Kültür ve Sanat Yayınları, İstanbul 1998 |
 |
||
| Bu resimli başvuru kitabı özellikle cazla yeni ilgilenmeye başlayanlar için ilginç olacaktır. Cazın tarihçesi, enstrümanlar, teknikler ve önemli müzisyenler hakkında kısa ama öz bilgiler var içinde. Kitabın bence en faydalı bölümü, cazın kilometre taşları sayılan en belirleyici 250 albümüne yer veren “Klasik Kayıtlar Galerisi”. Bu bölüm, kendilerine bir caz koleksiyonu oluşturmaya niyetlenen okurlara ilk başlarda çok yardımcı olabilecek nitelikte. Değişik caz stillerine göre kategorize edilmiş bu “Galeri”de bahsedilen her albümün değerlendirmesi, içinde yer alan parçalar, çalan müzisyenler ve renkli kapak resmi var. John Fordham tarafından kaleme alınmış olan bu kitap, 1998 yılında Sadettin Davran tarafından Akbank’ın 50. yıldönümü etkinlikleri çerçevesinde Türkçe’ye çevrilmiş ve bu versiyonun sonuna ‘Türkiye’de Caz’ adı altında bir bölüm eklenmiştir. | |||
| Caz: Dün Bugün
Yarın Charlie Hore, Çevirmen: Ebru Gültekin, Çiviyazıları, İstanbul, 1996, 106 Sayfa |
|||
| Caz: Dün, Bugün, Yarın”, Marksist İngiliz eleştirmen Charlie Hore'un, “caz konusunda sosyalist yazının yetersiz olduğu” düşüncesinden yola çıkarak kaleme aldığı, cazın doğuşunu, geçirdiği değişiklikleri ve geleceğini irdeleyen tartışmalı makalesi ve buna verilen yanıtları biraraya getiren bir eserdir. Kitabın önsözünde, Hore, makalesini yazarken, Eric Hobsbawm’un “The Jazz Scene” ve Sidney Finkelstein’ın “Jazz: A People’s Music” adlı iki eserden yararlandığını ve basılmadan önce yazdığı makalenin İngiliz Sosyalist İşçi Partisi’nin yıllık yaz okulu olan “Marksizm ‘92” de kapsamlı olarak tartışıldığından bahsetmektedir. | |||
| Doğaçlama Derek Bailey, Çevirmen: Ali Bucak, Pan Yayınları, İstanbul, 2001, 189 Sayfa |
 |
||
| 1930'da İngiltere'de doğan ve sayısız çalışmaya imza atmış olan gitarist Derek Bailey’nin bu kitabı, doğaçlamayı, geleneksel uygulama alanlarından (Hint, Flamenko, Barok Müzik) kilise orgu, caz ve rock’taki kullanımına, dinleyicilerle ve kayıtla ilişkisine ve modern müzikteki yerine kadar uzanan geniş bir yelpazede ele alıyor. John Zorn, Jerry Garcia, Steve Howe, Steve Lacy, Lionel Salter, Earle Brown, Paco Peña, Max Roach, Evan Parker ve Ronnie Scott gibi ünlü doğaçlamacılarla yaptığı karşılıklı konuşmalarla Bailey, bu müzisyenlerin doğaçlamayı nasıl kullandıklarını, müzikteki konumunu ve doğasını nasıl tanımladıklarını ortaya koyan bir kitap hazırlamış. | |||
| Caz Müziğinde
Akor Dizileri Nail Yavuzoğlu, Pan Yayınları, İstanbul, 1993, 118 Sayfa |
 |
||
| Bu teknik eser de, giriş yazısında da belirtildiği üzere, hem icracı, hem de kuramsal bilgi yönünden belli bir düzeye gelmiş müzisyenlerin, caz müziğinin vazgeçilmez öğesi olan doğaçlamanın nasıl yapıldığı ve hangi temellere dayandığı konusunda faydalanacağı bir kaynak kitap niteliğinde hazırlanmıştır. | |||
| Jazz
Koleksiyonu Boyut Müzik Yayın Grubu, 10 adet CD – Kitap’tan oluşan bir takım |
 |
||
| Boyut Yayıncılık’tan çıkan “Jazz Koleksiyonu” 10 adet CD-Kitaptan oluşan ve yine cazla henüz ilgilenmeye başlayanlar için elementer seviyede bir kaynak. Yaklaşık 30’ar sayfa olan bu kitapların her biri, caz tarihinde kilometre taşları olan Louis Armstrong, Ella Fitzgerald, Billie Holiday, Miles Davis, Charlie Parker, Stephane Grappelli, Count Basie, Duke Ellington, Dizzy Gillespie, Sarah Vaughan gibi efsanevi isimlere ayrılmış. Kitaplarda bu müzisyenlerin kısa hayat hikayesi, diskografisi, bol resim eşliğinde sunulurken, içlerinde ayrıca 30-60 dakika arasında müzik içeren CD’ler bulunuyor. Bu CD’lerdeki müziğin, müzisyenleri her zaman en iyi temsil eden parçalar olduğunu söylemek zor olsa da, yine de bu müzisyenler hakkında kabaca bir fikir edinmek isteyenler için iyi bir kaynak olabilir “Jazz Koleksiyonu”. | |||
| Jazz Dergisi
Boyut Müzik Yayın Grubu |
 |
||
| Türk basın sektöründe 1995 yılının Ocak ayından beri varolan “Jazz Dergisi”, Türkiye'nin tek caz dergisi. Yurt içi ve dışında gerçekleşen caz müziği festival ve konserlerini izleyen, önemli müzisyenlerle röportajlara yer veren, yeni çıkan albümleri, müzisyenleri tanıtan yazı, fotoğraflar ve yorumlara yer veren zengin içeriğiyle üç ayda bir yayımlanan bu dergi, bugün cazseverler için varolan tek önemli Türkçe kaynak olma niteliğini taşıyor. | |||
| Gerek kapsadıkları konu başlıkları gerek adet olarak çok yetersiz olduğunu düşündüğüm Türkçe caz kitaplarının işte hepsi bu kadar. Bu yayınlara muhakkak yenileri eklenerek Türkiye’de Caz Yayıncılığı diye bir sektör oluşturulmalı. Bu düşünceyle yola çıkarak “Türkçe’ye çevrilse ne kadar iyi olur” diye düşündüğüm birkaç kitaptan bahsetmek istiyorum. Aslında böyle düşündüğüm en az 20 civarında, çoğu İngilizce olarak yayımlanmış kitap var. Ama yerimizin darlığından dolayı en kısa sürede Türkçe’ye kazandırılması gerektiğini düşündüğüm 4 kitaptan, verdiğim önem sırasına göre, kısaca bahsetmek istiyorum sizlere: | |||
| The Oxford
Companion To Jazz Bill Kirchner, Oxford University Press, 2000, 800 Sayfa |
 |
||
| Bu eser, her cazseverin –ister bilgili ve deneyimli olsun, ister cazla ilgilenmeye yeni başlamış olsun- elinin altında bulunması gereken bir başvuru kitabı. Kirchner’in derlediği bu kitap, cazın kökeni, zamanla geliştirdiği farklı stiller, iz bırakmış önemli müzisyenler gibi bu tarz referans kitaplarında görmeye alıştığımız bilgilerin yanısıra, cazın Amerikan kültürüne (edebiyat, sinema, televizyon ve dans) olan etkisini de araştırıyor… ABD sınırları dışına çıkıp, cazın Latin Amerika, Avrupa, Japonya, Afrika, Kanada ve Avustralya müziğiyle olan ilişkilerini irdeliyor ve tüm bunları da, her biri kendi alanında birer otorite olan 59 yazarın 60 makalesi aracılığı ile yaptığı için de kitap hiçbir zaman sıkıcı olmuyor ve bu mozaiğin içinde yeralan farklı bakış açıları yüzünden dinamik bir kitap olarak dikkati çekiyor. | |||
| Reading Jazz: A
Gathering of Autobiography, Reportage, and Criticism from 1919
to Now Robert Gottlieb (Editör), Bloomsbury Publishing, 1997, 1068 Sayfa |
 |
||
| Bu benim son yıllarda okuduğum en zevkli, şaşırtıcı ve sürükleyici caz kitaplarından biri. “New Yorker” dergisinin eski editörü Robert Gottlieb, 1919 yılından itibaren yaklaşık 80 yıldır çeşitli dergiler, kitaplar ve gazetelerde çıkan yazıları büyük bir ustalıkla derleyip çok ilginç bir antoloji haline getirmiş. Bu antoloji için seçtiği yazıları da 3 bölümde toplamış Gottlieb: Cazın efsanevi isimlerinin ilginç hayat hikayelerinden oluşan “Otobiyografiler”; müzisyenler, caz eleştirmenleri ve Jean-Paul Sartre gibi edebiyatçıların caz müzisyenleriyle yaptığı “Röportajlar” ve en önemli caz eleştirmenlerinin nefes kesen yazılarını içeren “Caz Eleştirileri”. Eğer taze bir caz-severseniz, “Reading Jazz” çeşitli konularda bilgi edinmeniz için uygun bir başlangıç..eğer gerçek bir “aficionado” iseniz, özenle seçilmiş ve her biri cazın en önemli isimleri tarafından kaleme alınmış bu renkli yazıları okumaktan zevk alacaksınız. | |||
| What To Listen
For In Jazz Barry Kernfeld, Yale University Press, 247 Sayfa |
 |
||
| “The New Grove Dictionary of Jazz” editörünün hazırladığı bu kitap, cazı anlatmak için ilginç bir yöntem uyguluyor. Barry Kernfeld, kitapla birlikte gelen ve 21 klasik caz kaydı içeren CD’ye, metinden sürekli göndermelerde bulunarak, caz ritmi, formları, uyarlamaları, kompozisyon, doğaçlama, stil ve “sound” konularında örneklemeler yapıyor. | |||
“Swing Under The Nazis”, Paris’te “International Herald Tribune” un 20 küsur yıldır müzik eleştirmenliğini yapan ve kendisi de Miles Davis, John Lewis ve Eric Dolphy ile beraber çalmış bir tromboncu olan Mike Zwerin’in Nazi dönemine ışık tutan kitabı. Zwerin’in, 2 yıl boyunca Avrupa’yı dolaşarak, Hitler Almanyası’nın katı koşullarını, getirdiği yasakları umursamadan, caz müziğine dinleyici veya icracı olarak gönül veren kişilerle yaptığı görüşmelerden derlediği ve “cazın özgürlüğün metaforu” olduğu sonucuna vardığı bu kitap bir solukta okunacak kadar sürükleyici bir eser.Türkiye’de Caz Yayıncılığı bu kadar bakir olunca, yukarıda, ilk etapta çevirisinin yapılmasını önerdiğim eserler de -biri hariç- haliyle “cazı genel olarak ele alan” kitaplar oldu. Bunlar ve benzer şekillerde genel caz tarihini konu eden ansiklopedik eserlerin dışında, değişik caz stillerini ayrıntılı olarak ele alan kitaplar, müzisyenler hakkında olduğu kadar yaşadığı dönemlere de ışık tutan sürükleyici biyografiler, caz tekniği konusunda bilgilendirici kitaplar, cazın geleceği ile ilgili farklı görüşlere yer veren yapıtlar ve Amerika’da başlar başlamaz hemen tüm dünyayı kısa sürede etkilemiş bu müziğin diğer ülkelerdeki seyrini ele almış ilginç kitaplar da var elbette. Ama hak verirsiniz ki, bir yerden başlamak gerek ve ben şimdilik bu konuda Türkçe’ye kazandırılacak her değerli kitabın giderek daha büyük bir ilgi ve talep yaratacağını ve günün birinde Türkiye’de gururla söz edeceğimiz bir “Caz Yayıncılığı” oluşacağı inancımı saklı tutmak istiyorum. Artık Basılmayan Türkçe Caz Kitapları:
|
|||
